De afgelopen dagen stonden voor mij in het teken van afscheid. Ik had drie uitvaarten in ruim een week tijd. Je zit daar tussen familie, vrienden en andere naasten, die iemand moeten missen. Je voelt het verdriet, het contrast van vele herinneringen met de plotsklapse leegte en het besef dat dit het definitieve afscheid is. En terwijl je daar zit, zie je vooral hoe snel de tijd lijkt te gaan en hoe waardevol een leven is. En hoe kwetsbaar.

Juist daardoor moest ik denken aan iets dat al jaren in mijn hoofd blijft hangen: het onderzoek naar de dingen waar mensen spijt van hebben aan het einde van hun leven. Niet om het zwaar te maken, maar omdat het zulke eerlijke inzichten zijn. Inzichten waar we nú iets mee kunnen, zolang we nog midden in het leven staan. 

De vijf dingen waar mensen het meest spijt van hebben

De bekendste bevindingen komen van de Australische Bronnie Ware, die jarenlang werkte in de palliatieve zorg. Ze sprak honderden mensen in hun laatste weken en hoorde steeds dezelfde vijf punten van spijt terugkomen. Ze schreef hierover het boek The Top Five Regrets of the Dying (in het Nederlands bekend als Als ik het leven over mocht doen).

De essentie van de top 5 van punten van spijt die mensen op hun sterfbed uitten is als volgt:

1. ‘Ik wou dat ik meer mezelf was geweest.’

Dus minder leven naar de verwachtingen van anderen, niet pleasen, niet jezelf wegcijferen. En wat meer jezelf zijn betekent niet dat je egoïstisch, bot of onbeschoft moet zijn. Je kunt heel goed trouw zijn aan jezelf èn rekening houden met anderen. Het gaat om eerlijk zijn over wat jij nodig hebt, op een respectvolle manier.

Wat dit eerste punt nú voor jou zou kunnen betekenen: vaker stilstaan bij wat jóu goed doet, zonder jezelf te verliezen in wat anderen vinden.

2. ‘Ik wou dat ik minder had gewerkt.’

Niet omdat werken verkeerd is, maar omdat veel mensen achteraf voelen dat ze te veel tijd en energie kwijt waren aan verplichtingen, deadlines en ‘moeten’. En te weinig aan de mensen die belangrijk voor ze waren, of aan momenten die echt betekenis hadden.

Wat dit inzicht jou kan brengen: je kunt de kans grijpen om voortaan bewuster te kiezen waar je tijd naartoe gaat. Kleine momenten van rust en aandacht inbouwen, juist in het leven van alledag. En niet pas als het rustig wordt.

3. ‘Ik wou dat ik mijn gevoelens vaker had uitgesproken.’

Veel mensen geven aan dat ze hun echte gevoelens te vaak voor zichzelf hielden. Niet alleen verdriet of boosheid, maar ook waardering, liefde, dankbaarheid, grenzen, behoeften. Ze wilden niemand belasten, geen ruzie veroorzaken of dachten dat het ‘wel meeviel’. 
Achteraf beseffen ze dat juist het niet uitspreken afstand creëerde, misverstanden liet bestaan en relaties oppervlakkiger maakte dan ze hadden gehoeven.

Wat het jou nu al kan brengen, nu je hopelijk nog midden in je leven staat: eerlijker en opener communiceren, ook over kleine dingen. Zowel negatieve als neutrale als positieve dingen. Niet wachten tot iets oploopt, maar op een rustige manier aangeven wat je voelt of nodig hebt. Dat maakt relaties juist sterker en voorkomt dat je jezelf kwijtraakt in het stilhouden.

4. ‘Ik wou dat ik meer contact had gehouden met vrienden.’

Niet de grote dingen, maar de kleine: dat ene telefoontje, dat kopje koffie, dat kaartje.
Wat we hiermee kunnen: wél en in een hogere frequentie aandacht geven aan de mensen die belangrijk zijn, al is het maar een klein gebaar.

5. ‘Ik wou dat ik mezelf had toegestaan om gelukkiger te zijn.’

Veel mensen beseften op hun sterfbed dat ze zichzelf klein hielden gaandeweg hun leven, dat ze geluk uitstelden, dat ze dachten dat het later wel zou komen.

Wat dit nu voor jou zou kunnen betekenen: niet wachten op ‘ooit’, maar kleine momenten van plezier toelaten. Ook op gewone dagen, gaandeweg het leven terwijl je er midden in staat.

Wat we met deze inzichten kunnen

We hoeven deze inzichten niet te bewaren voor later. We kunnen ze gebruiken als kleine herinneringen voor NU: om af en toe bij stil te staan, te voelen wat belangrijk is en niet voorbij onszelf te leven.

En misschien herken jij zelf ook dingen uit je eigen leven of uit momenten waarop je iemand verloor.

Welke lessen of inzichten zijn voor jou van belang? Deel het gerust hieronder! 

Warme groet, Yvonne